Mission Cities

Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is één van de 100 steden die geselecteerd zijn voor de Europese missie Klimaatneutrale en slimme steden. Via deze missie ondersteunt de Europese Commissie steden met financiële middelen en technische bijstand om hen te helpen tegen 2030 klimaatneutraal te worden, dat wil zeggen twintig jaar eerder dan de doelstelling voor het Europese continent als geheel.

Reikwijdte van de missie Klimaatneutrale en slimme steden

Steden spelen een sleutelrol bij het behalen van de klimaatdoelstellingen die zijn vastgelegd in internationale beleidskaders, zoals het COP21-akkoord van Parijs. Tegelijk zijn zij cruciaal om ervoor te zorgen dat de transitie naar een koolstofarme samenleving rechtvaardig verloopt en bijdraagt aan het welzijn van Europese gemeenschappen.

Hoewel steden slechts 4% van het landoppervlak van de EU beslaan, woont er ongeveer 75% van de EU-bevolking. Stedelijke gebieden verbruiken meer dan 65% van de energie en zijn verantwoordelijk voor meer dan 70% van de wereldwijde CO₂-uitstoot.

De EU-missie voor steden brengt lokale overheden, burgers, bedrijven, investeerders, verenigingen en nationale en regionale autoriteiten samen met twee hoofddoelstellingen:

tegen 2030 100 klimaatneutrale en slimme steden realiseren;
ervoor zorgen dat deze steden fungeren als experimentele en innovatieve hubs, zodat alle Europese steden hun voorbeeld tegen 2050 kunnen volgen.

De missie wordt gerealiseerd via innovatie, samenwerking en het testen van oplossingen in stedelijke omgevingen. In totaal ondersteunt de missie 100 steden in de EU en 12 steden in landen die geassocieerd zijn met Horizon Europe bij hun inspanningen om tegen 2030 klimaatneutraal te worden. Deze steden, geselecteerd uit 377 kandidaten, fungeren als innovatiehubs waar sectoroverschrijdende oplossingen en nieuwe bestuursmodellen worden getest om de transitie te versnellen en andere Europese steden te inspireren richting klimaatneutraliteit tegen 2050.

De kern van de missie wordt gevormd door Climate City Contracts. Deze contracten beschrijven de routekaart van een stad naar klimaatneutraliteit en bestrijken alle relevante sectoren, zoals energie, de gebouwde omgeving, afvalbeheer en mobiliteit. Ze worden door de steden zelf opgesteld, in nauwe samenwerking met burgers en relevante partners, en bevatten concrete plannen op het vlak van acties, maatregelen en investeringen om tegen 2030 klimaatneutraliteit te bereiken. De Climate City Contracts vormen een duidelijke en zichtbare politieke verbintenis, maar zijn niet juridisch bindend.

Steden die deze contracten met succes ontwikkelen, ontvangen het EU-missielabel. Dit label erkent de plannen van steden om tegen 2030 klimaatneutraliteit te bereiken en heeft tot doel de toegang tot publieke en private financiering voor dat doel te vergemakkelijken. Steden met het label krijgen bovendien toegang tot de Climate City Capital Hub, die in juni 2024 van start is gegaan. Deze hub biedt financieel advies op maat, in samenwerking met de Europese Investeringsbank en de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling, en brengt steden in contact met investeerders.

De voordelen voor steden omvatten onder meer advies en ondersteuning op maat via een specifiek missieplatform dat wordt beheerd door NetZeroCities, aanvullende financieringsmogelijkheden en de kans om deel te nemen aan grootschalige innovatieacties en proefprojecten. Daarnaast biedt de missie uitgebreide netwerkmogelijkheden, stimuleert zij de uitwisseling van beste praktijken tussen steden en ondersteunt zij de betrokkenheid van diverse belanghebbenden, waaronder burgers, culturele en private actoren en de academische wereld.

Met een jaarlijkse financiering van ongeveer 120 miljoen euro uit Horizon Europe ontvangen steden praktische ondersteuning via het missieplatform (NZC) en krijgen zij toegang tot open oproepen voor onderzoeks- en innovatieprojecten.

EU-financiering en portalen – filtre sur horizon Europe & missions

Het op een inclusieve manier bereiken van klimaatneutraliteit vormt voor elke stad een uitzonderlijke uitdaging en vereist ingrijpende en systemische veranderingen. Sterk leiderschap van overheden is daarbij cruciaal, terwijl acties van industrie, onderwijs- en onderzoeksinstellingen en maatschappelijke organisaties op elkaar moeten worden afgestemd op het vlak van beleid, bestuur en de noodzakelijke kapitaalinvesteringen.

NetZeroCities erkent dat steden specifieke strategieën moeten ontwikkelen die zijn afgestemd op hun lokale en regionale context. Om steden hierin te ondersteunen, ontwikkelt en promoot het initiatief, via een consortium van 34 partners, zowel nieuwe als bestaande instrumenten, middelen en expertise.

NetZeroCities

NetZeroCities-portaal: middelen en instrumenten voor klimaatactie

De weg naar klimaatneutraliteit van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest

De Brusselse regering erkent dat het aanpakken van deze uitdaging meer vergt dan louter het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen. Het vraagt om een bredere maatschappelijke transformatie in de manier waarop de toekomst van de stad collectief wordt vormgegeven. Succes is afhankelijk van een doeltreffende samenwerking tussen overheidsinstanties en een goede afstemming van hun respectieve plannen, aangevuld met de actieve betrokkenheid van academische instellingen en de private sector in een gezamenlijke inspanning.

In deze context biedt de Mission Cities-aanpak Brussel een unieke kans om een positieve dynamiek op gang te brengen en een opwaartse spiraal te creëren. Door sectoroverschrijdende verbindingen te versterken en gebruik te maken van de motiverende kracht van het missiegedreven kader, stimuleert deze aanpak brede betrokkenheid en mobiliseert zij burgers, instellingen en bedrijven rond het gemeenschappelijke doel van een klimaatneutraal Brussel.

Burgerbetrokkenheid vormt een hoeksteen van de Brusselse aanpak inzake klimaatactie. Sinds 2020 weerspiegelen initiatieven zoals Let’s Prepare Brussels—een grootschalige raadpleging over de veerkracht van de stad na COVID—en de eerste permanente burgervergadering voor het klimaat, de sterke inzet van het Gewest op inclusieve besluitvorming. Burgers gaan actief in debat met experten en formuleren concrete en uitvoerbare klimaatoplossingen, die vervolgens aan de Gewestelijke Regering worden voorgelegd voor een formeel antwoord. Brussel is bovendien een pionier op het vlak van participatieve democratie en heeft hybride parlementaire commissies ingevoerd waarin burgers rechtstreeks in overleg en beraadslaging treden met verkozen parlementsleden.

Tot slot voeren de gemeenten binnen de zogeheten moleculen, als aanvulling op de regionale strategieën, hun eigen klimaatactieplannen uit. Door zich te scharen achter de overkoepelende regionale visie en tegelijk maatregelen af te stemmen op de lokale context, werken deze gemeenten samen om de decarbonisatie in deze ambitieuze zones te versnellen. Deze aanpak waarborgt dat klimaatmaatregelen zowel plaatsgebonden als gecoördineerd zijn binnen het hele Gewest, en versterkt de rol van de moleculen als voortrekkers van een rechtvaardige en klimaatneutrale transitie in Brussel.

De andere Belgische steden die deelnemen aan de missie zijn Antwerpen, La Louvière en Leuven.

Contact

Heb je ideeën, suggesties, vragen of opmerkingen? Aarzel niet! Neem contact op met Victoria De Meue, coördinatrice van de Missie (vdemeue@innoviris.brussels).